ابوالقاسم رادفر

مقدمه 10

مناقب علوى در آئينه شعر فارسى ( فارسي )

برده و مضامين و مفاهيم آن سخنان گهربار را چاشنى سخن خود كرده‌اند . اين نكته را هم نبايد از خاطر دور داشت كه تأثير قرآن بر كلام شاعران خيلى وسيع‌تر و گسترده‌تر از آن است كه بتوان با نوشتن چندين جلد كتاب آن را كارى پايان يافته تلقى كرد . زيرا از همان آغاز شعر فارسى به جرأت مىتوان گفت كه كمتر شعرى از شاعران معروف و نامعروف فارسى پيدا مىشود كه نتوان تأثيرى از آيات قرآنى به صور گوناگون در آن نيافت . با اين كه در آغاز نشو و نماى شعر فارسى به خصوص در شعر شاعران سده‌هاى آغازين اين نفوذ اندك است امّا اين واقعيت را نشان مىدهد كه شعر فارسى در بستر كلام خدا و احاديث نبوى و كلام درر بار ائمهء معصومين ( عليهم السلام ) به رشد و تعالى غير قابل وصفى دست يافته است كه اگر امروزه بخواهيم اين گونه اشعار را جدا از پرتو شعاع آيات و احاديث بررسى كنيم ديگر براى آنها جلوه و درخششى باقى نخواهد ماند و بالطبع اين اشعار جاذبه و گيرايى خود را از دست خواهند داد . از آن جا كه شعر نو پاى فارسى سرآغاز نوخاستگى تا اوج بلوغ خود را زير نفوذ معارف قرآنى سپرى كرده بود ، بالمآل تقريبا كمتر شعرى به ويژه از اشعار گذشتگان را مىتوان يافت كه در آن بارقهء فرهنگ قرآنى - اسلامى نتابيده باشد . اين را هم بايد گفت دامنهء اين تأثير و نفوذ صرفا در اشعار فارسى - البتّه بيشتر اشعار عرفانى - نيست بلكه در آثار مختلف علمى ، تاريخى و ادبى صرف هم تلألوى مضامين كلام الهى را مشاهده مىكنيم . شايد علّت عمدهء رويكرد شاعران و نويسندگان به قرآن مجيد تنها به دليل مضامين و مفاهيم آن نباشد بلكه اوج جنبه‌هاى بلاغى و هنرى آن هم انگيزهء ديگرى باشد براى روى آوردن به قرآن كريم . دنياى ژرف و بطون قرآن ، سرچشمهء جوشانى است كه سخنوران زبان فارسى را بر آن داشته كه همواره به صيد مرواريدهاى غلطان و گوهرهاى تابناك از اين درياى سراسر هنر و زيبايى و انديشه و معانى بپردازند و بر غناى محتوايى - هنرى شعر خود بيفزايند و با اين كار پسنديده تسخير قلوب مردمى كنند كه با قرآن و حديث انس و الفت ديرينه دارند . اين مطلب را نيز نبايد از نظر دور داشت كه گاه شاعرى پيدا شده كه به قصد تبرّك ، به آيات قرآنى استناد كرده يا استشهاد به آيات و احاديث را دليل بر فضل و دانش خود مىدانسته ، يا از آن به عنوان ابزارى جهت آراستن و زينت‌دادن كلام خود سود مىجسته است . به هر صورت قرآن از آغاز ادب فارسى در دوران بعد از اسلام همواره به عنوان مأخذى عمده در پيش نظر شاعران بوده و هست و خواهد بود .